Aplikacje na urządzenia mobilne
Dzięki aplikacjom można łatwo znaleźć miejsca, w których żyli i pracowali Żydzi z Głowna i Piotrkowa Trybunalskiego
Aplikacje są dostępna na urządzenia z systemem Android w sklepie Google Play:
Głowno: https://play.google.com/store/apps/details?id=precz.guide.jewglowno
Piotrków: https://play.google.com/store/apps/details?id=precz.guide.jewpiotrkow
Warsztaty street artowe. Głowno 11 X 2017
W środę w Gimnazjum Miejskim odbyły się zajęcia prowadzone przez Michała Arkusińskiego poświęcone street artowi odwołującemu się do religijnej wycinanki żydowskiej.
Prowadzący bardzo sprawnie wywiódł paralelę łączącą street art oparty na szablonie z tworzeniem „mizrach” – tradycyjnych wycinanek żydowskich. Zaczął od Nowego Jorku i początków graffiti w latach 60. XX wieku z charakterystycznymi technikami takimi jak tagowanie i writing. Keith Haring i Basquiat posłużyli do zilustrowana fenomenu street artu w lat 80. Oczywiście nie zabrakło polskich przykładów z tego czasu z Pomarańczową Alternatywą na czele. Krótki wykład skończył się na współczesnych przykładach akcji street artowych i wybitnych malowidłach powstałych z użyciem szablonu.
Wycinanie szablonu a wycinanki to podobna praca. Do niej zostali zachęceni gimnazjaliści. Jednakże mieli za zadanie stworzenie szablonu nawiązującego swoją tematyką i stylistyką do „mizrach”. Tak też powstały szablony m.in. z: wilkami, lwem wyłaniającym się z winorośli oraz ręka – pozwalająca na odbicia w zwielokrotnieniu również w geście błogosławieństwa.
Dla popisów młodych adeptów sztuki ulicy dyrekcja udostępniła boisko szkolne. Tam też Michał Arkusiński pokazał uczestnikom projektu, w jaki sposób posługiwać się sprayem, by osiągnąć zamierzony efekt.
Warsztaty street artowe. Piotrków Trybunalski 10 X 2017
Uczniowie I Liceum Ogólnokształcącego we wtorek w Ośrodku Działań Artystycznych przy ul. Dąbrowskiego za namową Michała Arkusińskiego mieli możliwość wciągnąć się w działania street artowe inspirowane tradycyjną wycinanką żydowską.
Spotkanie rozpoczęła część teoretyczna, w trakcie której Michał Arkusiński przybliżył historię graffiti sięgającą lat 60. I 70. XX wieku w Nowym Jorku, poprzez wyłonienie się street artu, po współczesność ze szczególnym uwzględnieniem Banksy’ego i jego szablonów. Kolejnym wątkiem była historia polskiej sztuki ulicy z jej początkiem w latach 80. i szablonem związanym z opozycją antykomunistyczną. Następnie licealiści powrócili do głównego wątku projektu, a mianowicie do tradycyjnej sztuki żydowskiej, a w tym wypadki wycinaki zwanej „mizrach” w języku jidysz.
Motywy na tych wycinankach nie były dla uczestników zaskoczeniem, gdyż w większości są tożsame z symbolami sepulkralnymi. Są to motywy często animistyczne, przedstawienia menory, tablic Mojżeszowych czy Gwiazdy Dawida.
Technika powstawania wycinanki, a szablonu praktycznie niczym się nie różni. Michał Arkusiński czuwał, by jego młodzi podopieczni dobrze przygotowali się do tego działania. Potem pokazał, w jaki sposób wykorzystać możliwości, które daje farba w areozolu.
Finałem zajęć odbył się przy ul. Starowarszawskiej, a zatem na terenie niegdysiejszej dzielnicy żydowskiej. Właśnie tam licealiści mogli odbić swoje własnoręcznie wykonane szablony, które stylistyką nawiązywały do „mizrach”.
Wykład o żydowskiej sztuce funeralnej. Głowno 5 X 2017
W czwartek wybrani przez pedagogów uczniowie Gimnazjum Miejskiego wzięli udział w prelekcji dr Irminy Gadowskiej, która przybliżyła młodzieży żydowskie obrzędy pogrzebowe. Tłem wykładu była bogato ilustrowana prezentacja przybliżająca ceremonie żałobne za pomocą mniej i bardziej znanych obrazów, a także przykładowych fotografii żydowskiej sztuki sepulkralnej.
W Głownie cmentarz (kirkut) założono w połowie XVIII wieku przy obecnej ul. Swoboda 4. Zlikwidowany został przez Niemców po zajęciu Głowna i likwidacji getta – usunięto ogrodzenie, wycięto drzewa, a macewy z grobów wykorzystano do wykładania rowów melioracyjnych. Dlatego też gimnazjaliści na podstawie bogatej ikonografii mogli zapoznać się z przykładami żydowskiej sztuki nagrobnej i jej symboliką.
Najczęstszymi przedstawieniami znajdującymi się na macewach są te, które dotyczą religijności zmarłego, a także jego miejsca w społeczności. Do tych motywów należą:
– Dłonie ujęte w geście kapłańskiego błogosławieństwa. Znajdują się na nagrobkach osób z rodu kapłanów (kohenów).
– Otwarta szafa wypełniona książkami to symbol rabina lub człowieka.
– Korona symbolizuje zarówno Torę, może więc znajdować się na grobie pobożnego mędrca lub rabina.
– Świece najczęściej występują na grobach kobiet, gdyż do ich obowiązków religijnych należy zapalanie i błogosławienie świec w wieczór szabatu. Złamane świece, pochodnie pochylone w dół to symbol śmierci.
Częste są też motywy animalistyczne, mogą być nawiązaniem do biblijnych symboli plemion Izraela, jak też odnosić się do imienia zmarłej osoby. I tak: lew – oznacza imię Arie, Lejb, Leon; jeleń – imię Cwi, Hirsz; niedźwiedź – imię Dow, Ber, Bernard; wilk – imiona Zew, Wolf, Beniamin; owca – imiona Rachela, Rebeka; gołąb – imiona Taube lub Jona; ptak – imiona Cipora, Fejgl. Przedstawienia zwierząt mogą też odnosić się do cech zmarłego, w myśl cytatu z Miszny, mówiącego: „Bądź śmiały jak lampart, lekki jak orzeł, rączy jak jeleń, silny jak lew do wypełnienia woli Ojca twego, który jest w niebie”.
Obok tych realnych zwierząt na macewach występują istoty mityczne. Skrzydlate gryfy, orły są związane z pojęciami potęgi Boga, często przedstawiane są w pozycji heraldycznej, wspierając się o otwarte księgi, korony, zwoje Tory lub kartusze z inskrypcjami. Ptaki, oprócz podanego wcześniej znaczenia, symbolizują duszę ulatującą do nieba.
Warsztaty młodego archeologa. Głowno 4 X 2017
Uczniowie V klasy Szkoły Podstawowej nr 2 im. Adama Mickiewicza w Głownie w środę wzięli udział w zajęciach przygotowanych dla młodszych uczestników projektu.
Pierwszym z zadań przygotowanym dla dzieci było odnalezienie się w roli archeologa na wykopie zaaranżowany na potrzeby warsztatów w pobliskiej piaskownicy. Katarzyna Tośta umożliwiła uczniom znalezienie tego, co ma szanse znaleźć dyplomowany archeolog w trakcie wykopalisk: fragmenty ceramiki, paciorki, kafle, monety, a nawet macewy.
W rzeczywistości znaleziona ceramika była potłuczoną doniczką, ale świetnie zobrazowała pracę, jaką trzeba wykonać przy zremontowaniu pradziejowego zabytku składającego się z wielu fragmentów. Części macewy ozdobione inskrypcjami stały się przyczynkiem do rozmowy o kulturze żydowskiej, a zatem o kulturze swego czasu dominującej w Głownie. Dzieci z przyjemnością zaangażowały się w rozwiązywanie quizów polegających na lokalizowaniu przedwojennych budynków należących do gminy żydowskiej tj. synagogi, szkoły i mykwy.
Warsztaty archeologiczno-historyczne. Głowno 4 X 2017
W środę młodzież z Gimnazjum Miejskiego w Głownie wzięła udział w zajęciach terenowych i stacjonarnych przeprowadzonych przez dr Annę Nierychlewską, która jest archeologiem.
Gimnazjum Miejskie w Głownie mieści się na ternie getta założonego przez Niemców dla ludności żydowskiej w maju 1940 roku. Początkowo getto mieściło się w dzielnicy letniskowej Nowy Otwock, między trasą Łódź- Warszawa (ul. Sosnowa, Dorzeczna), rzeką Brzuśnią oraz ulicami Cegielnianą (ob. ul. Kopernika), Czackiego i Żeromskiego. Obejmowało teren ok. 0,5 ha. Na terenie getta w ok. 60 domach przebywało ponad 5 tys. osób. Likwidacja getta została przeprowadzona w marcu 1941 roku, a jego mieszkańców przewieziono w większości do getta w Warszawie.
W trakcie spaceru po terenie dawnego getta uczestnicy projektu mieli za zadanie wyszukiwanie najstarszych budynków związanych historycznie z dawnym miastem. Następnie po powrocie do szkoły na podstawie archiwalnej mapy getta zaznali jego granice na planie współczesnym. Uczniowie również z wykorzystaniem map wyznaczyli granice dzielnicy żydowskiej oraz wypunktowali lokalizację synagogi, mykwy, miejsca dawnej szkoły żydowskiej, targu oraz cmentarza.
Warsztaty archeologiczno-historyczne. Piotrków Trybunalski 3 X 2017
Uczniowie I Liceum Ogólnokształcącego uczestniczący w projekcie „odNOWA pamięci – rewitalizacja przestrzeni kulturowej” we wtorek wzięli udział w bloku zajęć pogotowanych przez dr Annę Nierychlewską.
Pogoda nie sprzyjała, ale udało się odbyć spacer po niegdysiejszej dzielnicy Żydowskiej w Piotrkowie. Młodzież przeszła spod Wielkiej Synagogi, koło Małej Synagogi, przez ulice Starowarszawską, Garncarską, Zamkową, Grodzką, Sieradzką (dawną Żydowską) – a zatem w miejscach związane z życiem i pracą Piotrkowskich Żydów.
Spacer zakończył się w Ośrodku Działań Artystycznych, gdzie uczniowie zaczęli pracować z wykorzystaniem archiwalnych map Piotrkowa Trybunalskiego. Do ich zadań należało m.in. zaznaczenie na planie z 1882 roku zasięgu Miasta Żydowskiego, opisanie w jaki sposób zmieniła się zabudowa w przeciągu wieku; następnie skorelowanie wcześniejszych map z tą z 1915 roku i znalezienie na niej kolejnych obiektów związanych z dobroczynnością i przemysłem żydowskim.
Cmentarz żydowski w Piotrkowie Trybunalskim 21 IX 2017
W czwartek młodzież z I Liceum Ogólnokształcącego wzięła udział w spacerze po cmentarzu żydowskim, a dokładniej rzecz biorąc po nowym cmentarzu żydowskim w Piotrkowie powstałym w latach 1791-1792 roku przy obecnych ul. Spacerowej i Krętej. Spacer poprowadziła dr Irmina Gadowska.
Na terenie cmentarza o powierzchni 3,3 ha zachowało się około 3000 macew, z których najstarsze pochodzą z początków funkcjonowania nekropolii i przede wszystkim zgłębianie ich stylistyki było główną treścią spotkania z licealistami. Po niedługim wprowadzeniu uczniowie nie mieli już większego problemu w odróżnieniu nowszych, maszynowo wykonanych, macew od tych, które zostały wyrzeźbione z użyciem narzędzi na przełomie XVIII i XIX wieku.
W 2004 roku na piotrkowskim cmentarzu żydowskim odbudowano ohele* cadyków: potrójny ohel Meira Menachema Finklera, Isachara Dowa Bera ha-Kohena Tornheima i Menachema Mosze Waltfrieda oraz ohel Chaima Dawida Bernarda. Dr Gadeowska opowiadała również o nich jak i o żydowskich obrzędach pogrzebowych.
______________________
* ohel czyli „namiot”, niewielki budynek, we wnętrzu którego znajduje się jeden lub kilka grobów
Spotkanie z rabinem. Piotrków Trybunalski 18 IX 2017
Tam gdzie w Piotrkowie była Wielka Synagoga, a obecnie znajduje się Miejska Biblioteka Publiczna im. Adama Próchnika w poniedziałek odbyło się spotkanie rabina Symchy Kellera z młodzieżą.
Wizyta w niegdysiejszej synagodze przybliżyła uczniom Szkoły Podstawowej nr 3 oraz I Liceum Ogólnokształcącego kulturę żydowską, czyli kulturę dominującą w najstarszej części miasta przed II wojną światową. Dzięki czemu uczniowie poznali znaczące elementy kulturowej tożsamości swojego miasta.
Historia Piotrkowa Trybunalskiego to również historia Żydów. W momencie wybuchu II wojny światowej społeczność żydowska stanowiła 22 % wszystkich mieszkańców tego miasta. W XIX stuleciu w rękach żydowskich przemysłowców znajdował się m.in. młyn parowy, browar, huta szkła, fabryki, ale przede wszystkim sklepy, pracownie i warsztaty usługowe. Przełom XIX i XX wieku przyniósł wzrost aktywności Żydów na polu kultury i działalności społecznej.
Spotkanie z rabinem. Głowno 19 IX 2017
We wtorek do Gimnazjum Miejskiego przybyli uczniowie głowieńskich szkół ponadpodstawowych by spotkać się z rabinem Symchą Kellerem.
Rabin opowiadał o obrzędach w tradycyjnej kulturze żydowskiej. Dla jak najlepszego zobrazowania treść swojego wykładu przedstawiał fragmenty filmów nakręconych w izraelskich synagogach. Młoda publiczność aktywnie zareagowała na barwne opisy i ciekawe nagrania zadając wiele pytań dotyczących praktyk religijnych Żydów nadal żyjących w tradycyjny sposób.
Spotkanie miało na celu przybliżenie jej uczestnikom kultury dominującej w Głownie w XIX wieku. Ludność żydowska została sprowadzona do miasta w latach 30. XVIII w. przez ówczesnego dziedzica Głowna – Baltazara Ciecierskiego. Na przełomie 1793/1794 roku społeczność wyznania mojżeszowego liczyła 198 osób na 321 mieszkańców miasta. Natomiast w 1857 r. gminę żydowską stanowiło 1277 osoby na 1653 wszystkich mieszkańców. Ilościowa przewaga Żydów zmalała na przełomie XIX i XX wieku.
11 lipca 2017
We wtorek, 11 lipca, odbyły się warsztaty archeologiczne i historyczne dla dzieci biorących udział w projekcie „odNOWA pamięci – rewitalizacja przestrzeni kulturowej”. Przy ul. Zamkowej zaaranżowane zostało stanowisko archeologiczne dla dzieci, a przy ul. Pereca udostępniona przestrzeń do rysowania.
O godz. 10.30 rozpoczęły się zajęcia dla podopiecznych Świetlicy Towarzystwa Przyjaciół Dzieci „Starówka”. Za pomocą łopatek i szpachelek uczestnicy warsztatów poszukiwali artefaktów kultury materialnej. Warunki stworzone przez Katarzynę Tośtę, prowadzącą warsztaty, do złudzenia przypominały prawdziwy wykop archeologiczny, a uczestnicy zajęć mogli znaleźć w nim: potłuczone naczynia, paciorki, monety, elementy nagrobków. Następnie wszystkie znaleziska dzieci pogrupowały, oczyściły, a fragmenty ceramiki posklejały.
Ul. Starowarszawska to bardzo istotne miejsce niegdysiejszej dzielnicy żydowskiej. Uczestnicy warsztatów mieli tam za zadanie wyrysowanie kredą swoje wyobrażenia tej części miasta – jak mogła ona wyglądać 80 lub 100 lat wcześniej. Za pożywkę dla młodej wyobraźni posłużyły archiwalne zdjęcia.
Zajęcia odbyły się dzięki wsparciu Ośrodek Działań Artystycznych w Piotrkowie Trybunalskim.
